Afgelopen week beluisterde ik de The Tim Ferriss Show  (podcast #105). Tim Ferriss is de auteur van o.a. Tools of Titans (2016), waarin hij op zoek gaat naar de geheimen achter het succes van experts. Eén van die adviezen is het hebben van alledaagse routines en rituelen, waarvan een ochtendritueel één van de meest gebruikelijke is.

In aflevering #105 deelt Tim Ferriss zijn eigen ochtendroutine. ... lees verder

Ik vond deze oefening gisteren op het prikbord boven m’n bureau, het was me een lange tijd niet opgevallen, maar nu was het alsof het mij koos. Het is een schrijfoefening, maar je kunt er ook een tekenopdracht van maken en de vragen ernaast leggen. Terugkijken aan de hand van je herinnering kan je veel vertellen over jezelf en de “lens” waardoor jij de wereld bekijkt. Doe het bijvoorbeeld voor een week (elke ochtend 5 minuten). ... lees verder

Afgelopen jaar ben ik talloze rituelen begonnen, kleine gewoonten die gemakkelijk in m’n dag in te passen zijn. Van het doen van een ochtendwandeling, het maken van een todo-lijstje voor het slapen gaan (dat je bovendien sneller in slaap doet vallen), het doen van affirmaties in de ochtend tot creatieve rituelen zoals het schrijven van Morning Pages (Julia Cameron), het maken van tekeningen of de ochtend te beginnen met 5 minuten achter de piano.

Ze kosten me doorgaans niet meer dan 5 minuten (een wandeling doe ik liever wat langer). ... lees verder

Afgelopen week begon ik een nieuw ochtendritueel. Elke ochtend voor mijn dag begint zette ik m’n timer voor 5 minuten en maakte ik een tekening. Ik gaf mezelf de opdracht om gedurende een week elke ochtend een zgn. Upside Down Drawing te tekenen, zoals ik dat ook eerder deed. Je tekent iets ondersteboven, je kunt even minder vertrouwen op je verworven vaardigheden en gebaande paden bieden weinig houvast. Betty Edwards (auteur van Drawing on the Right Side of the Brain) geeft aan dat je met deze manier kijken (en tekenen) niet kunt vertrouwen op je linker hersenhelft. ... lees verder

Zelfhulpboeken en handboeken zijn een beetje verdacht. Er is een grote markt voor en ze zijn overal te koop, maar met creativiteit heeft het doorgaans weinig te maken. Het staat misschien wel haaks op wat creativiteit is. Vraag het eens aan een kunstenaar of schrijver. Heb je ooit een kunstenaar of schrijver ermee rond zien lopen? Die kans is best klein. Wat kunnen we leren van creatieven? Hoe leren zij?

Het simpele antwoord vanuit de creatieve hoek zal ongeveer zijn: als je ergens goed in wilt worden omring je dan met jouw voorbeelden en inspiratiebronnen. Wil je een goede verhalenschrijver worden, lees dan geen ... lees verder

Creatief denken is tegenwoordig een handig hulpmiddel voor van alles en nog wat. Wat er meestal onder verstaan wordt is niet zozeer een manier van denken (ondanks de suggestie die het wekt) maar bepaalde tools, spelregels, stappen, technieken of interventies die ons denken uitdagen. Een soort van ontdenken, omdenken of losdenken.

Maar creatief denken als een denkactiviteit zien is wat verraderlijk.

Je kunt namelijk niet zeggen: "Ik ga nu even creatief denken." ... lees verder

Kunst spreekt voor zich. Het is één van de versleten motto’s die je nog maar al te vaak hoort.

Als kunst iets doet dan is het je voor raadsels stellen. Niet alleen voor de toeschouwer maar ook voor psychologen die het fenomeen bekijken.

Paul Bloom probeert dat raadsel te ontwarren in deze lezing.

Hoe verklaar je nu dat het meest besproken ... lees verder

Authenticiteit. Hoe vaak hoor je het woord, lees je het of denk je dat het goed is jezelf authentiek te noemen?

Jezelf prijzen om je authenticiteit en uiting geven aan hoe je je vandaag voelt (even los van je echte vrienden) vind ik nogal waardeloos. Het is even veranderlijk als het Nederlandse weer. En wat heeft een ander er aan?

Net zo waardeloos vind ik het idee dat wordt verkondigd over kunstenaars die hun meest authentieke zelf zouden laten zien, hun diepste zelf uiten of doen aan zelfexpressie. Als je dan een keer down bent dan is kunst de uitgelezen kans om hier uiting aan te geven. Ik hoor die onzin al m’n hele leven in allerlei variaties. Een loodgieter zegt ook niet: “vandaag voel ik me iets minder, dus ik gooi er wat boosheid tegenaan vandaag”. ... lees verder

Geen ochtend zonder Bach. Elke ochtend speel ik voor 5 minuten en probeer me te houden aan dit ochtendritueel.

Elk nieuw stuk draag ik op aan een goede vriend. Ik stuur het stuk zoals ik een postkaart zou versturen. Ik geloof dat kunst hier over gaat: het is een gift en een gave en het is een klein geschenk dat geen 1000 likes verdient maar één attente en hartelijke luisteraar.

Boeken over kunst en de kunst van het geven: The Gift (Lewis Hyde), Giving it all Away (David Green)

Het is niet erg origineel om origineel te willen zijn, hoorde ik laatst iemand zeggen. Daar zit zeker wat in. Probeer maar eens origineel te zijn, het zal je niet meevallen. Denk maar eens na over wat jouw signatuur is. Het kan best beklemmend zijn.

Beter is om goed te worden in het imiteren en kopiëren van wat jou boeit. Vaak doe je dat door te imiteren en na te doen. En daar ligt jouw originaliteit besloten. ... lees verder

In eerdere blogposts verkende ik de manier om creativiteit te ontwikkelen door je analytische brein om de tuin te leiden, of dat nu is door iets ondersteboven te tekenen of door te tekenen zonder te kijken. Het zijn trucs die je zullen verrassen over het effect ervan.

Waar ik bij de laatste truc vooral niet keek naar wat ik zelf produceerde, deed ik afgelopen week een experiment waarbij het object dat je tekent en de tekening samenvallen. Je kijkt naar beide tegelijkertijd, door middel van een (plastic) plaat die je tussen jezelf en het object (in dit geval mijn linkerhand) houdt. Het is simpel. Je tekent direct op de plaat. ... lees verder

Het niet-weten of het onbekende opzoeken kan een goede strategie zijn om je te oefenen in creativiteit. Omdat mijn wetende, talige en analytische brein veel baat heeft bij overzichtelijkheid en ordelijkheid, probeert deze ook continu mijn andere helft te vertellen dat iets niet goed is, dat het anders moet of liever dat het goed is om het helemaal niet te doen. Want stel je eens voor ...

... lees verder

Deze boekbespreking is onderdeel van de blogreeks Wat is creativiteit?

The Origins of Creativity (2017) van bioloog Edward O. Wilson.

Over de oorsprong van creativiteit schrijft bioloog Edward O. Wilson dat het ultieme doel van creativiteit is om tot zelfinzicht te komen. Dat kan individueel zijn, maar ook cultureel. Zoals ook binnen de menswetenschappen (o.a. filosofie, theologie) staan vragen centraal als: Wie zijn we? ... lees verder

Deze boekbespreking is onderdeel van de blogreeks Wat is creativiteit?

Homo Ludens: A Study of the Play-Element in Culture (1938) van historicus Johan Huizinga (1872-1945).

Eén van onze grootste historici Johan Huizinga (1872-1945) gaat in de klassieker Homo Ludens (de spelende mens) in op de creatieve impuls van de mens, de impuls om te spelen. Het boek is een ode aan vrijheid. De mens is volgens Huizinga vooral een spelende mens. En spel staat aan de basis van onze cultuur. Want cultuur ontstaat en ontwikkelt zich in én als spel. ... lees verder

Deze boekbespreking is onderdeel van de blogreeks Wat is creativiteit?

Creativity: The Psychology of Discovery and Invention (1996) van psycholoog Mihaly Csikszentmihalyi (1934-).

Wie flow zegt verwijst - misschien zonder dat te weten - naar iets dat binnen de positieve psychologie een begrip is. Dat is het geworden dankzij het onderzoek van één van de vooraanstaande onderzoekers op het gebied van creativiteit: Mihaly Csikszentmihalyi (1934). ... lees verder

Dit is het afsluitende stuk van de blogreeks Wat is creativiteit? Aan de hand van drie boeken zocht ik een antwoord op de vraag wat we moeten verstaan onder creativiteit. Op basis van wetenschappelijk onderzoek dat is gedaan naar creativiteit, o.a. door Mihaly Csikszentmihalyi (auteur van Flow), heb ik het spreekwoordelijke kaf van het koren kunnen scheiden.

De 3 boeken die in de blogreeks centraal stonden waren:

... lees verder

Een paar maanden geleden kreeg ik het boek Drawing on the Right Side of the Brain in handen. Het is van kunstenaar en schrijver Betty Edwards. Kort na de eerste publicatie ervan in 1979 stond het voor ruim een jaar op de New York Times bestseller list.

Voor wie graag tekent en wie meer inzicht wil in hoe creativiteit ontstaat is dit boek een echte aanrader. Met het boek leer je niet alleen te tekenen - en nee het is niet geschreven voor creatieve genieën, maar voor iedereen die het wil leren - maar je leert door te tekenen tegelijkertijd je brein verkennen. Hoe dat kan? ... lees verder

Afgelopen week liet ik me in de vrije uurtjes onderdompelen in wat neurowetenschappers te zeggen hebben over creativiteit. Een vraag die mij boeit is: Waarom is creativiteit niet resultaatgericht op te roepen?

Eén van de inzichten die hier een antwoord op geeft komt van neurowetenschapper David Eagleman.

Hij vraagt zich in deze video The Neuroscience of Creativity af hoe het komt dat de mens de enige soort is die zijn omgeving op grote schaal kan veranderen en naar zijn eigen hand kan zetten. Zijn antwoord is dat de mens zich niet hoeft te beperken tot een reflexmatige reactie op zijn omgeving en juist in staat is een bepaalde afstand in te nemen. ... lees verder

Afgelopen week las ik het boek Odd Type Writers van schrijver en creatief directeur Celia Blue Johnson. Het gaat over gewoonten en routines van schrijvers en één van de hoofdstukken - het is één van de kortste hoofdstukken, hoewel de lengte geen indicatie hoeft te zijn van het belang er van - gaat over ochtendroutines. Het moment dat de meeste grote schrijvers hun creatieve werk doen en hun meesterwerken tot stand komen.

Terwijl ik dit lijstje met tijden zag voelde ik me bemoedigd door de discipline van deze grote schrijvers. Maar het herinnerde me er ook aan hoe geschikt de ochtenden kunnen zijn voor creatief werk - of het nu schrijven is, tekenen of een andere creatieve activiteit. Leonardo da Vinci gebruikte de vroege ochtenden om dingen te noteren die hij graag wilde leren. ... lees verder

Alles is ritme.

Ons hart pompt bloed door ons lichaam. We ademen. Praten. Lopen. Alles is ritme.

Je zegt dat je niet in de flow zat. Of je zegt dat je je eigen ritme hebt gevonden.

Je ademt. Praat. Loopt. En je bent je hiervan vaak niet bewust. Je denkt niet na bij elke adem, elk woord, elke stap.

Maar sta er eens bij stil. Alles om je heen versnelt zich, alles heeft een ritme. En vanuit stilstand ontdek je ook je eigen ritme. Je gedrag. Gewoonten. Ambities.

Stel je een percussie-ensemble voor waar jij een van de spelers bent.

Je speelt in de groove en luistert naar het geheel. Je gaat er in op. Je luistert ook naar je eigen ritme, je eigen geluid. Je zet je eigen accenten, kiest je eigen ruimte én laat ruimte voor de ander, je reageert op wat er gebeurt om je heen, je imiteert en varieert. Er ontstaat wrijving, plezier, spanning. Er ontstaat muziek.

Dat kan alleen als je je eigen ritme hebt gevonden binnen het grotere geheel.

Je publiek spitst de oren.

Met een probleem heb je altijd 3 mogelijkheden:

  • los het op (pas de feiten aan je verwachtingen aan)
  • laat het los (pas je verwachtingen aan de feiten aan)
  • denk het om (je past je verwachtingen aan en daarop de feiten)

In het eerste geval zie je het probleem als een probleem. Los het op en het probleem verdwijnt.

In het tweede geval zie je de oplossing(en) als een probleem. Je kiest er voor het oorspronkelijke probleem los te laten. Het probleem verdwijnt.

In het laatste geval besluit je om een probleem als een kans te zien. Je creëert van een probleem een nieuwe mogelijkheid. Eerst accepteer je de feiten. Dan pas je je verwachtingen aan waarna je de feiten daar weer op aanpast.

Geïnspireerd op het boekje Zoals verwacht loopt alles anders van theatermaker en regisseur Berthold Gunster

Creativiteit bevindt zich op het grensgebied van aandacht hebben voor alles om je heen en het creëren van iets. Creativiteit is niet iets uit niets maken. Er gaat altijd iets aan vooraf.

De onlangs overleden dichter Mary Oliver (1935-2019) zei eens: “Pay attention, be astonished, tell about it.”

Creativiteit begint met aandacht hebben, met je verwonderen en dat vervolgens met de wereld delen. ... lees verder

In een jazz ensemble heeft ieder een eigen stem, speelt ieder een eigen instrument. Neem een stem weg en je mist iets. Nog één en we stoppen al snel met luisteren.

Het fundament dat door de bas wordt gelegd, de puls en hartslag van de percussie, het verhaal en de melodielijn van de zanger(es), een piano of gitaar die het geheel harmoniseert.

Iedereen mag iets vertellen, met als regel dat als iemand spreekt, de anderen luisteren en een klankbord vormen.

Maar als de hartslag overheerst raakt de groep op drift. Als de harmonie wordt opgelegd verbleekt het rijke pallet aan stemmen.

Elke groep kan als muziek klinken als:

  • je blijft luisteren, ook wanneer je speelt spreekt
  • je alleen speelt vertelt wat je hoort, als je niets hoort speel spreek je niet
  • je speelt spreekt waarbij je anderen of het geheel goed doet laten klinken

Als iets niet werkt in een groep vraag je dan af of er muziek wordt gemaakt.

Afgelopen week zag ik deze video met de Israëlische choreograaf en danser Ohad Naharin (die de Gaga Movement ontwikkelde). En dan gebeurt het dat je tussen de soepele bewegingen iets opvangt waarvan je meteen recht in je stoel gaat zitten, naar je dichtsbijzijnde potlood grijpt, de punt nog even extra aanscherpt en je dagboek erbij pakt.

Video op pauze. Dit schreef ik op:

We don’t need to do much. We can turn on the volume of listening and then very delicate stuff can become wow.

Ik vond de uitspraak mooi omdat het mij veel vertelt over creativiteit. Weet je de volumeknop van het luisteren te vinden dan kan dat je leven verrijken. ... lees verder

In een gedicht vervat klinkt uitstelgedrag als iets waar je een goede grap over kunt maken. Ik vond dit gedicht in een lezing over uitstelgedrag van onderzoeker Tim Pychyl, auteur van Solving the Procrastination Puzzel: A Consise Guide to Strategies for Change.

Dichter John Lea in het Engelse tijdschrift The Boy's Own Paper (Januari 1915) ... lees verder

Bij het verzamelen van inzichten en ideeën over uitstelgedrag viel m'n oog onlangs op dit citaat van kunstenaar Eugène Delacroix waarin hij zich beklaagt over zijn eigen uitstelgewoonten. Hij schreef het in zijn dagboek in 1824.

Het herinnerde me eraan hoe goed we er vaak zijn in het doen van dingen waar we het minst in geïnteresseerd zijn en hoe subtiel het onderscheid kan zijn tussen bevlogenheid en afleiding.

The absurd mania I have for doing things in which I am not vitally interested, and therefore doing them badly; the more I do such things, the more I find to do. I’m always having excellent ideas, but instead of working on them while they are still fresh in my imagination, I keep telling myself that I will do them later on — but when? Then I forget about them, or worse still, can no longer see anything interesting in ideas that seemed certain to inspire me. The trouble is, that with a roving and impressionable mind like mine, one idea drives another out of my head quicker than the changing wind alters the direction of a windmill’s sails. And when I have a number of different ideas for subjects in mind at once, what am I to do? Am I to keep them in stock, so to speak, quietly waiting their turn? If I do that, no sudden inspiration will quicken them with the touch of Prometheus’s breath. Must I take them out of a drawer when I want to paint a picture? That would mean the death of genius.

Lees meer op: Brainpicking.org

 

Eén van de onderwerpen waar ik al een tijdje over wil schrijven - maar het is er met een terloopse uitzondering nog niet van gekomen - is uitstelgedrag, oftewel (in het Engels) "procrastination".

Ik stelde het toepasselijk uit. Totdat ik een artikel in m'n inbox kreeg getiteld Why procrastinators procrastinate, omdat ik mij eerder geabonneerd had op de nieuwsbrief van Wait but Why (de blog van Tim Urban). Eerder schreef ik terloops over strategisch uitstelgedrag, zoals Adam Grant het beschrijft in zijn boek Originals (en zoals hij uitlegt in deze TED-lezing).

Uitstelgedrag zien als een creatieve strategie (zoals Adam Grant doet) is veel voor te zeggen, maar waar de meesten (waaronder ik) mee te maken hebben is het soort uitstelgedrag zoals filmmaker en kunstenaar Lev Yilmaz het eens illustreerde in zijn prachtige serie Tales of Mere Existence:

... lees verder

Gisteren in de wat latere avonduren wreef ik een paar keer in m'n ogen om dit interview met David Bohm uit te kunnen zien. Ik vind hem één van de meest boeiende denkers als het gaat om creatief denken en communicatie. Waaronder zijn begrip van de dialoog (dit jaar verscheen de Nederlands vertaling van "On Dialogue"). Door meer te leren over hoe de dialoog tot stand komt leer ik creatief denken beter te begrijpen. Ik zal die link in deze post iets meer uitleggen.

Volgens David Bohm is een beter begrip van de dialoog belangrijk voor (onze) tijd die gekenmerkt wordt door verdere fragmentatie waarin de communicatie vaak gebrekkig is. ... lees verder

Afgelopen week las ik stukjes uit Light the Dark: Writers on Creativity, Inspiration, and the Artistic Process. Het bevat interviews met schrijvers - van Stephen King tot Elizabeth Gilbert. Een mooie collectie interviews als je meer inzicht wilt in het creatieve proces van schrijven - en niet alleen schrijven. Je kunt de reeks ook lezen op The Atlantic (via de samensteller van het boek Joe Fassler of via de reeks By Heart).

Jezelf regelmatig in een staat onderdompelen die meer met dromen dan met denken te maken heeft is belangrijk om te cultiveren. ... lees verder

Vorige week bezocht ik de tentoonstelling Leonardo da Vinci in het Teylers Museum in Haarlem. Op de affiche de zwoele blik van een jonge dame die de geïnteresseerde anno nu moet verleiden. Maar een goed deel van de reputatie van Leonardo is - zo leerde ik - te danken aan de bizarre koppen die hij tekende. Mannen met te grote kinnen, misvormde lichaamsdelen, een gebroken neus, dichtgeknepen ogen of vrouwen met een snavelhoofd.

Leonardo was een avonturier en hij heeft velen meegenomen op zijn avontuurlijke reis. Zijn tekeningen geven hierin een inkijkje en zelf was ik vooral ook benieuwd naar zijn aantekenboeken. ... lees verder